اولین سامانه جامع جستجو بین المللی کالا

گفت‌وگوي پايگاه خبري اتاق ايران با عليرضا اشرف رئيس هيات مديره انجمن صنايع قند ايران

موفقيت در توليد شکر، نتيجه اعتماد دولت به بخش خصوصي است

جشن ملي توليد شکر به مناسبت ثبت رکورد در توليد اين محصول به ميزباني اتاق ايران برگزار مي‌شود. عليرضا اشرف در گفت‌وگو با پايگاه خبري اتاق ايران، تاريخچه توليد شکر در ايران را شرح داده است.

جشن ملي توليد شکر به مناسبت ثبت رکورد در توليد اين محصول به ميزباني اتاق ايران برگزار مي‌شود. عليرضا اشرف در گفت‌وگو با پايگاه خبري اتاق ايران، تاريخچه توليد شکر در ايران را شرح داده است.

جشن توليد ملي شکر فردا به ميزباني اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و کشاورزي ايران و همکاري انجمن صنايع قند ايران برگزار مي‌شود. توليد شکر در سال 1395 به يک‌ميليون و 650 هزار تن رسيد که رکورد تاريخي در اين بخش محسوب مي‌شود. اين ميزان توليد، کشور را به خودکفايي 75 درصدي در اين بخش رسانده است.

براي بررسي جزئيات توليد شکر و چگونگي دستيابي به اين موفقيت با عليرضا اشرف، رئيس هيات مديره انجمن صنايع قند ايران گفتگو کرده‌ايم. اشرف از تاريخ توليد شکر در ايران گفت و رسيدن به رکورد توليد را ناشي از تعامل دولت و بخش خصوصي دانست. به گفته دبير کل اتاق ايران، بايد موفقيت‌ها و نحوه رسيدن به آن را نشان داد تا بتوان براي ساير بخش‌ها نيز از آن الگو گرفت.

توليد شکر در ايران به رکورد تاريخي خود رسيده است. اگر امکان دارد ابتدا تاريخچه توليد شکر در ايران را بيان کنيد؟

توليد شکر در ايران از سال 1274 آغاز شده است اولين کارخانه در کهريزک تهران نصب شد. تا آن زمان مصرف شکر در ايران فقط با واردات از کشور روسيه و ترکيه تأمين مي‌شد. اين کارخانه با ظرفيت اندک به ميزان 150 تن چغندرقند وارد اين کارخانه مي‌شد يعني روزانه 16 تن قند و شکر توليد مي‌کرد. اين کارخانه مدت کوتاهي فعاليت داشت اما رقابت‌هايي که هم جنبه سياسي و هم اقتصادي داشت، موجب توقف فعاليت آن شد. واردکنندگان اين محصول و کشورهايي که از عدم فعاليت اين کارخانه نفع مي‌بردند به مقابله با توليد آن پرداختند حتي مي‌گفتند که خاک مرده با آن مخلوط مي‌کنند و با همين موضوع فتوايي گرفتند که شکر توليد داخل حرام است. در توليد برخي مواد غذايي درصدي خاک فسيل استفاده مي‌شود که خاک مرده نيست اما از اين طريق فتوا گرفتند تا اولين کارخانه توليد شکر در ايران متوقف شد. با اين توصيف کارخانه‌اي که سال 1274 راه‌اندازي شد در سال 1279 تعطيل شد. تا سال 1311 ديگر توليد شکر در ايران شکل نگرفت. در سال 1311 تا 1314 در زمان رضاشاه چند کارخانه تأسيس شد که ظرفيت‌هاي هرکدام حدود 500 تن ورودي چغندرقند بود. آن زمان کارخانه‌هاي شکر، برق موردنياز خود را خودشان توليد مي‌کردند بنابراين قبل از اين برق به برخي شهرها راه پيدا کند، اين کارخانه‌ها برق را به آن شهرها بردند.

تا سال 1356 تعداد 34 کارخانه شکر در ايران ساخته شد که برخي از اين کارخانه‌ها به‌تدريج تا سال 1360 به راه‌اندازي رسيد. اين کارخانه‌ها مربوط به توليد شکر از چغندرقند است. کارخانه‌هاي ديگري نيز فعال شدند که توليد شکر از نيشکر را دنبال مي‌کردند مانند کارخانه نيشکر هفت‌تپه که در اين بخش مشهور است که روزانه 8 هزار تن ورودي نيشکر داشت. نيشکر کارون نيز پس‌ازآن در سال 1356 تأسيس شد که بزرگ‌ترين کارخانه خاورميانه بود. اين کارخانه روزانه 20 هزار تن روزانه ورودي نيشکر داشت. پس از انقلاب کارخانه قند نقده تأسيس شد که پيرو سفر مقام معظم رهبري به اين شهر، استارت آن خورد.

کارخانجات توليد قند و شکر تا پيش از تأسيس کارخانه نقده در آذربايجان غربي عموماً در مناطق خوزستان و يا غرب کشور بودند. در زمان جنگ تحميلي اين کارخانه‌ها عموماً زير توپ بودند اما در دوره جنگ هيچ کارخانه‌اي متوقف نشد و در اين شرايط به توليد ادامه دادند.

نقش دولت در اين صنعت چه بوده است؟

توليد قند و شکر تا سال 1371 در انحصار دولت قرار داشت. کليه امور در اين زمينه با تصدي‌گري دولت انجام مي‌شد. دستمزد، ماده اوليه و انرژي از سوي دولت تعيين مي‌شد. کل محصول را نيز دولت مي‌خريد و پول آن را نيز پرداخت مي‌کرد. در دهه 70 مسئله فضاي باز اقتصادي مطرح شد؛ ضمناً توليد بزرگي در دوره رياست جمهوري مرحوم هاشمي رفسنجاني آغاز شد که با تأسيس 7 واحد 100 هزار تني توليد از نيشکر رقم خورد. تا قبل از اين کارخانه‌ها دو کارخانه نيشکر داشتيم اما از سال 1372 به بعد 7 کارخانه ديگر به آن اضافه شد.

روند افزايش توليد شکر در دهه 80 نيز ادامه پيدا کرد؟

تلاش‌ها در بخش‌هاي کشاورزي و صنعتي حوزه قند و شکر که از سال 1274 در کشور آغازشده است، به‌جايي رسيد که در سال 1384 و 1385 به پيک توليد شکر در کشور رسيديم. در اين سال‌ها توليد کشور به يک‌ميليون و 256 هزار تن رسيد. دولت بخشي از محصول را مي‌خريد و بخشي را نيز توليدکننده‌ها اجازه داشتند به قيمت مصوب شرکت بازرگاني دولتي بفروشند.

چرا در نيمه دوم دهه 80 ميزان توليد شکر افول کرد؟

سال 1385 سياست ديگري از راه رسيد که معادله توليد اين محصول را بر هم زد. تعرفه واردات شکر به صفر رسيد و ارز سوبسيدي دولتي به واردات گسترده آن انجاميد. در سال 1385 معادل 2 ميليون و 548 هزار تن شکر وارد کشور شد. با اين اتفاق کل صنعت با انباشت کالا در انبارها مواجه و وضعيت کارخانه‌ها به چالش کشيده شد. توليد کشور در سال 1386 و 1387 به حدود 600 هزار تن رسيد که ناشي از سياست‌هاي ذکر شده بود. اين موضوع صداي صنعتگران و فعالان کشاورزي مرتبط با اين حوزه ره بلند کرد و اعتراض‌ها بالا گرفت. نشست‌هاي زيادي ميان فعالان انجمن صنايع قند با نمايندگان مجلس برگزار شد. با اين اعتراض‌ها، اندکي چرخش در سياست‌ها اعمال شد اما آن‌گونه نبود که توليد به رکورد سال 1385 نزديک شود. در سال‌هاي 1388 به بعد حدوداً توليد شکر به 900 هزار تن رسيد.

عملکرد دولت يازدهم در اين بخش چگونه بود؟

از سال 1392 روند افزايش توليد شکر، آغاز شد و سياست‌ها به‌گونه‌اي تنظيم شدد که اين رشد پايدار ماند. در طول 4 سال گذشته به‌طور متوازن سالانه بيش از 80 هزار تن به توليد شکر اضافه شد. بااينکه زياد با تعرفه در اين بخش بازي نشد و از 30 درصد به 26 و بعد به 20 درصد رسيد، واردات بي‌رويه از سوي کنترل شد. تنظيم عرضه و تقاضا به‌خوبي در اين بخش انجام شد. بخشي از مديريت تنظيم بازار از سوي دولت به انجمن صنايع قند واگذار شد و دولت سياست‌هاي حمايتي خود را فعال کرد. درعين‌حال قيمت تجاري اين محصول در حداقل نگه داشت. در حال حاضر قيمت در کارخانه 2 هزار و 525 تومان است که از 90 درصد مواد غذايي ارزان‌تر است.

تغيير روش دولت، حمايت و کمک به مديريت بخش خصوصي جواب داد. در سال 1370 معدل توليد در هکتار معادل بين 24 تا 28 تند براي چغندرقند بوده و براي نيشکر 70 تن بوده است. تحول بزرگ در اين بخش اين است که امروز 53 تن در هکتار چغندرقند توليد مي‌شود. نه‌تنها تناژ توليد در هکتار افزايش يافت بلکه درصد قند موجود در چغندر از 16 به 18 درصد رسيد. کيفيت چغندر توليدي افزايش قابل‌توجهي را تجربه کرد که تحول چشمگيري در بخش کشاورزي محسوب مي‌شود. کيفيت، ميزان توليد و درصد قند در هکتار با افزايش قابل‌توجهي مواجه شد. هيچ هيدروکربوري را نمي‌توان پيدا کرد که از زمين گرفته شود و به اين ميزان بازدهي داشته باشد. اين بازدهي ازنظر توليد انرژي، رقم بسيار بالايي محسوب مي‌َشود. در کنار اين محصول، علوفه نيز توليد مي‌شود و محصولات ديگري به‌غيراز قند و شکر نيز از اين محصول کشاورزي استحصال مي‌شود.

قبلاً از 200 هزار هکتار زمين، حدود 450 هزار تن چغندرقند برداشت مي‌شد در حال حاضر از 107 هزار هکتار نزديک به 850 هزار تن برداشت مي‌شود.

کنار اين تحول بنيادي در بخش کشاورزي، اصلاحات بسيار خوبي در بخش صنعت نيز رقم خورد. راندمان بهره‌وري در ايران شاخصي براي بررسي وضعيت صنعتي در اين بخش است. راندمان بهره‌وري در ايران حدود 70 بود که سال گذشته به 83.3 رسيد.

اين صنعت نشان داد که تعامل دولت با بخش خصوصي، مي‌تواند تأثير مثبتي داشته باشد و جامعه نفع آن را مي‌برد. نتيجه اين تعامل و اين سياست‌ها به‌جايي رسيد که توليد شکر در سال گذشته به يک‌ميليون و 650 هزار تن رسيد. اين ميزان توليد در طول تاريخ توليد شکر در ايران بي‌سابقه است. با اين ميزان توليد، وابستگي به خارج عملاً صفر است اما ازآنجاکه حدود 300 تا 400 هزار تن از شکر توليدشده به توليد کالاهاي صادراتي نظير شکلات و نوشابه اختصاص داده مي‌شود، مي‌گوييم که به خودکفايي 70 درصدي در توليد شکر رسيديم.

سابقه 70 ساله توليد شکر در انجمن صنايع قند و تجربه به ما نشان مي‌دهد که اگر بخواهيم رشد داشته باشيم، بايد به يکديگر اعتماد کنيم و کار مردم را به مردم واگذار کنيم. بايد مسير رانت شناسايي و جلوي آن گرفته شود. در بخش توليد شکر با رعايت بسياري از اين اصول، موفقيت 70 درصدي حاصل شده است. به همين دليل همکاران من در صنعت قند تصميم گرفته‌اند به شکرانه اين عملکرد، مراسم جشن ملي توليد شکر برگزار شود. تصميم گرفته شد که اين موفقيت به جامعه نمايش داده شود تا مشخص شود اگر يک وزير با فکر و ايده خوب، دستگاه خود را در مسير منطقي تعامل با بخش خصوصي قرار دهد؛ قانون‌گذاري و سياست‌گذاري در مسير درست قرار گيرد؛ هدف‌گذاري منطقي انجام شود و بخش خصوصي را متعهد به اجرا کند، امور بهتر از زماني پيش مي‌رود که تنها قواعدي باهدف بگيروببند اجرا شود.

دلايل رسيدن به اين موفقيت را چه مي‌دانيد؟

در اين بخش وزارت جهاد کشاورزي، وزارت صنعت، معدن و تجارت، قوانيني که در مجلس تصويب شد و اراده‌هاي مديريتي که در جامعه اعمال شد، موجب رسيدن به موفقيت شد. اينکه رشد توليد سالانه 80 تا 100 هزار تن براي چهارمين سال تکرار شده، بسيار حائز اهميت است. به راين اساس پيش‌بيني کرده‌ايم که توليد شکر در سال جاري به يک‌ميليون و 750 هزار تن برسد. نکته مهم اين است که باوجوداين ميزان توليد، مصرف آب کمتر از 50 درصد زماني است که توليد شکر 900 هزار تن بود. صرفه‌جويي در آب در سال‌هاي اخير بسيار مورد توجه قرار گرفته است. کارخانه‌ها با ظرفيت‌هاي خوبي در حال فعاليت هستند و نکته مهم ديگر اين است که اين موفقيت، بيشتر حاصل کار کيفي بوده است تا سرمايه‌گذاري. 50 درصد اين موفقيت را مي‌توان به اعمال اصول علمي مرتبط دانست؛ 20 درصد حاصل امور مديريتي و 30 درصد نيز حاصل تعامل دولت و بخش خصوصي بوده است. اين اميدواري وجود دارد که اين روش و الگو در ساير بخش‌ها نيز اعمال شود تا شاهد موفقيت در همه بخش‌ها باشيم.

بخش خصوصي با برگزاري جشن توليد ملي شکر که به تقدير پيشکسوتان عرصه کشاورزي و صنعت در بخش قند و شکر و همچنين تجليل از وزير جهادکشاورزي، تاکيد مي‌کند که وقتي اقدامات خوبي انجام شود، بايد از آن تقدير کرد. نمي‌خواهيم بگوييم همه مشکلات در اين بخش حل شده است اما بايد گفت اعمال سياست خوب، جواب مي‌دهد.






منبع خبر: اتاق ایران