اولین سامانه جامع جستجو بین المللی کالا

گزارش پايگاه خبري اتاق ايران از وضعيت کمبود آب

بحران آب کشور چگونه بايد رفع شود؟

با فرا رسيدن فصل تابستان بار ديگر زنگ بحران آب هم به صدا درآمد و با افزايش ميانگين سرانه مصرف آب، مسولان بارها از مردم خواستند که براي جلوگيري از قطعي آب، صرفه‌جويي کنند اما اين فقط يک گوشه از ماجراست؛ ايران کشوري کم باران است که بخش زيادي از ابهاي زيرزميني خود را برداشت کرده و آب را نيز با راندمان پاييني مصرف مي‌کند.

با فرا رسيدن فصل تابستان بار ديگر زنگ بحران آب هم به صدا درآمد و با افزايش ميانگين سرانه مصرف آب، مسولان بارها از مردم خواستند که براي جلوگيري از قطعي آب، صرفه‌جويي کنند اما اين فقط يک گوشه از ماجراست؛ ايران کشوري کم باران است که بخش زيادي از ابهاي زيرزميني خود را برداشت کرده و آب را نيز با راندمان پاييني مصرف مي‌کند.

 ايران با واقع شدن در منطقه خشک و کم بارش کره زمين، به اندازه يک سوم ميانگين جهاني بارندگي دارد و از ديگر سو به واسطه الگوي نادرست مصرف آب، همواره با مشکلاتي در اين حوزه مواجه بوده است. مشکلاتي که با پيشرفت تکنولوژي، منجر به حفر چاه‌هاي عميق شد تا کمبود آبهاي جاري و سهل‌الوصول برطرف شود اما اين کار نيز ديري نپاييد که مشکل تازه‌اي به همراه آورد؛ کاهش منابع آب‌هاي زيرزميني کشور نه تنها موجب از دست رفتن ذخيره چند هزار ساله آب کشور شد بلکه با تهي کردن دل زمين منجر به فرونشست دشت‌ها شد.

به گزارش پايگاه خبري اتاق ايران، جمعيت ايران در دهه‌هاي اخير از حدود 8 ميليون نفر در سال 1300 به حدود 80 ميليون نفر تا پايان سال 1395 رسيده و بر اين اساس ميزان سرانه آب تجديدپذير سالانه کشور از حدود 13هزار متر مکعب در سال 1300 به نزديک يک دهم يعني حدود هزار و 300 متر مکعب کاهش يافته است.

از ديگر سو، زنگ هشدار براي رعايت الگوي صحيح مصرف آب در ايران در حالي به صدا درآمده که براساس آمارهاي منتشر شده از سوي دفتر مطالعات پايه منابع آب ايران، بارندگي‌هاي سال آبي جاري نسبت به مشابه سال آبي گذشته 3 درصد کاهش يافته است.

براساس اين گزارش ارتفاع کل ريزشهاي جوي کشور در سال آبي جاري (از اول مهر 95 تا امروز) بالغ بر 224 ميليمتر است و اين مقدار بارندگي نسبت به دوره مشابه سال آبي گذشته (232 ميليمتر) 3 درصد کاهش نشان مي‌دهد ضمن اينکه اين ميزان بارندگي نسبت به ميانگين دوره‌هاي مشابه درازمدت نيز 3 درصد کاهش دارد.

جزئيات منتشر شده از وضعيت بارندگي در 6حوضه آبريز اصلي کشور نيز حاکي از اين است که در سال آبي جاري فقط بارندگي‌ها در يک حوضه آبريز نسبت به سال آبي گذشته افزايش دارد و بارندگي‌هاي يک حوضه نيز با سال قبل برابر است در حالي که بارندگي‌هاي 4 حوضه آبريز ديگر بين 28 تا 37 درصد نسبت به بارش‌هاي سال آبي قبل، کاهش يافته است.

بر اين اساس بارندگي‌هاي حوضه آبريز فلات مرکزي 20 درصد نسبت به بارش‌هاي سال آبي قبل بيشتر شده و بارندگي‌هاي حوضه خليج فارس و درياي عمان با سال ابي گذشته برابر بوده است اما بارندگي در حوضه‌هاي درياي خزر 29 درصد، درياچه اروميه 37 درصد، مرزي شرق 34 درصد و در حوضه قره‌قوم 28 درصد افت کرده است.

در وضعيت موجود، به نظر مي‌رسد بحران آب کشور در کوتاه مدت جز از مسير اصلاح الگوي مصرف آب برطرف نمي‌شود. در بلند مدت نيز، علاوه بر استمرار اصلاح الگوي مصرف، بايد تمهيداتي براي مهار و حفظ منابع آبي انديشيده شود در غير اين صورت ديري نمي‌پايد که بحران آب به صورت بسيار جدي‌ترين بروز مي‌کند.

به گزارش پايگاه خبري اتاق ايران، يکي از راهکارهاي مقابله با کمبود آب، بازيافت آبهايي است که به صورت فاضلاب از چرخه مصرف خارج مي‌شوند. معاون وزير نيرو در امور آب و آبفا، تمرکز روي مساله‌ي بازيافت آب را يکي از برنامه‌هاي اصلي وزارت نيرو عنوان مي‌کند که براي اين مساله يک هيات پنج نفره نيز از آلمان وارد ايران شده‌اند تا به بازيافت پساب و تزريق ان به سفره‌هاي زيرزميني کمک کنند.

از ديگر سو، بايد مصرف بخش‌هاي مختلف از آب مصرفي نيز مورد بازنگري قرار بگيرد و اصلاح شود. در اين ميان بهسازي شبکه انتقال آب کشور که بنا بر اظهارات وزير نيرو حدود 12 درصد هدررفت دارد يکي از نکات جدي است. همچنين در شرايط فعلي در اظهارنظرهاي متفاوت، سهم بخش کشاورزي از آب مصرفي در ايران حدودا بين 90 تا 96 درصد عنوان مي‌شود که بخش عمده آن به دليل استفاده از روش‌هاي سنتي در اين صنعت است.

در اين زمينه به کاربردن روش‌هاي مدرن آبياري و به‌ويژه افزايش سهم کشت گلخانه‌اي از صنعت کشاورزي مي‌تواند بسيار راهگشا باشد. محمود حجتي، وزير کشاورزي مي‌گويد: مصرف آب در کشت گلخانه‌اي نسبت به کشت سنتي 90 درصد کمتر است در حالي که مي‌تواند توليد محسول را تا 10 برابرافزايش دهد.

مساله ديگر اين است که بخش قابل توجهي از صنعت کشاورزي ايران با آبياري انجام مي‌شود؛ آمارهاي حاکي از اين است که 15 درصد از زمينهاي کشاورزي دنيا تحت آبياري قرار دارند و 85 درصد باقي مانده به صورت ديم و بدون آبياري مورد استفاده قرار مي‌گيرند اين در حالي است که براساس سرماري بخش کشاورزي ايران در سال 93، حدود 46.2 درصد از زمين‌هاي زراعي ايران آبي بوده که اين ميزان سه برابر ميانگين جهاني است که متاسفانه بخش قابل توجهي از آن به صورت غرقابي و سطحي کشت مي شود و هدرفت آب بالايي دارد. از اين رو استفاده از شيوه‌هاي نوين آبياري در کشاورزي ايران امري ناگزير تلقي مي‌شود.

گزارش‌هاي کارشناسي حاکي از اين است که راندمان آبياري باراني تا 70 درصد و راندمان آبياري قطره‌اي تا 95 درصد است، يعني در سيستم آبياري باراني تا 20 درصد و در سيستم آبياري قطره اي تا 5 درصد منابع آب مصرفي تلف مي‌شود در حالي که در آبياري مزارع به روش سطحي حتي با انجام هزينه‌هاي گزاف و تسطيح اراضي، راندمان آبياري از 50 درصد تجاوز نمي‌کند و در کشت سنتي که اکثر اراضي کشور را به اين شيوه انجام مي‌شود، اين ميزان حتي کمتر از 35 درصد است. اين بدين معني است که با استفاده نکردن از روشهاي آبياري نوين، 65 درصد از آب مزارع از بين مي‌رود و با احتساب آب تلف شده در کانالهاي انتقال، ميزان تلفات از 75 درصد نيز تجاوز مي‌کند.

اهميت اصلاح الگوي کشت در صنعت کشاورزي ايران وقتي نمايان مي‌شود که بدانيم اولا 18 تا 22 درصد از اشتغال کشور در بخش کشاورزي است و دوما امنيت غذايي جمعيت 80 ميليوني کشور به وجود يک کشاورزي پايدار و مستمر نياز دارد اما بحران آب نيز مساله جدي و غيرقابل انکار است.

 






منبع خبر: اتاق ایران